De speurtocht naar Albert Roussel start 20 september

Albert Roussel

De 150 jaar geleden geboren componist Albert Roussel kwam niet uit Parijs of het zonnige Zuiden, maar uit het Frans-Vlaamse grensgebied rond Rijssel, net als Edouard Lalo voor, en Henri Dutilleux na hem. Hij had befaamde leerlingen als Edgard Varèse, Erik Satie en Bohuslav Martinů. Zijn eigen muziek geraakte echter tussen wal en schip. In vier concerten vraagt het AVROTROS Vrijdagconcert terecht aandacht voor zijn intrigerende werk.

 

Tijdgenoot van Debussy en Ravel

De in het Noord-Franse Tourcoing (tegen de Belgische grens) geboren Albert Roussel (1869-1937) was een tijdgenoot van Claude Debussy en Maurice Ravel. Hoewel zijn vroege werk nog raakvlakken heeft met dat van Ravel, sloeg hij uiteindelijk een andere richting in. Zo is het omvangrijke Évocations (1910-1911) wel geïnspireerd door een reis naar India, maar Roussel drukt zijn bewondering voor de andere cultuur niet uit in de quasi-oriëntaalse klanken die in Frankrijk en ver daarbuiten lange tijd in de mode waren.

 

Ervaring op zee

Roussel begon relatief laat aan zijn muzikale loopbaan. Tussen zijn eerste en tiende verjaardag overleden zijn ouders én zijn grootouders. Zijn overgrootvader – de burgemeester van de stad – trad op als voogd, maar die overleed in 1879, waarna de jongen in het gezin van een oudtante belandde. Met hulp van een plaatselijke organist maakte hij kennis met de muziek, en vanaf zijn vijftiende kreeg hij in Parijs pianolessen van de organist van de toen nog jonge kerk St Ambroise. Toen gooide Roussel het roer om. Op zijn achttiende doorliep hij een crash-opleiding aan de zeevaartschool en vertrok hij voor zeven jaar naar zee. Hij voer meermalen op het Nabije en Verre Oosten.

 

Évocations: geïnspireerd door India

In 1894 zwaaide hij af en keerde terug naar Parijs om te studeren bij Vincent d’Indy aan de Schola Cantorum. Hij werd er docent contrapunt (de techniek van het meerstemmig componeren) en vierde vanaf 1903 zijn eerste grote triomfen als componist. Met zijn kersverse vrouw Blanche Preisach ondernam hij in 1909 een zeereis naar India, Ceylon en Cambodja. Indrukken van die reis belandden in zijn kleurrijke en succesvolle partituur Évocations (1910-1911). Het werk roept herinneringen op aan een tempel van Shiva, de Hindoe-god van wreedheid en liefde, en aan een processie van een radja in Jaipur. In het laatste deel, waarin partijen voor koor en drie vocale solisten de klank verrijken, brengt de componist een ode aan de zon boven Benares aan de Ganges.

 

Een stap verder dan de Oriëntalisten

Roussel gebruikte voor zijn laatste deel een tekst van de Frans-Griekse schrijver Michel-Dimitri Calvocoressi, een belangrijk voorvechter van de Russische muziek in West-Europa en adviseur van Djagilevs Ballets-Russes in Frankrijk. Maar Évocations is meer dan een toeristische herinnering aan het Oosten, en gaat daarmee een stap verder dan Shéhérazade van Rimski-Korsakov – net als Roussel oorspronkelijk een marineman. India tekent hij niet met een paar leuke overmatige secundes in de melodie, zoals China niet door eenvoudige kwart-intervallen en wat slagwerk geschilderd kan worden. De componist introduceerde daadwerkelijk Hindoe-toonladders. In zijn opera Padmâvatî (1918) zou hij de mogelijkheden daarvan nog verder uitbuiten. De schakel tussen Debussy en Messiaen zou daarmee wel eens Roussel kunnen heten.

 

Componist aan de kust

Na de Eerste Wereldoorlog, waarin hij diende als transportofficier in Champagne en Verdun, vertrok Roussel naar Cap Brun aan de Middellandse Zee. Maar het Noorden bleef trekken, en vanaf 1920 vestigde hij zich nabij Dieppe, bij de Normandische krijtkust van Varengeville. Daar schreef hij onder andere zijn laatste en ruigste twee van zijn in totaal vier symfonieën.

 

Nieuwsgierig? Kaarten bestelt u op de website van TivoliVredenburg

 

vrijdag 20 september 2019

TivoliVredenburg, Utrecht

Radio Filharmonisch Orkest
Groot Omroepkoor
James Gaffigan dirigent
Sasha Cooke mezzosopraan
Cécile van de Sant alt
Alessandro Fischer tenor
Jean-Luc Ballestra bariton

Debussy Prélude à l’après-midi d’un faune
Ravel Shéhérazade
Roussel Évocations

De Oosterse inspiratie van Roussel, en de feeërieke klanken van zijn bijna-tijdgenoten Debussy en Ravel.

 

vrijdag 15 november 2019

TivoliVredenburg, Utrecht

Radio Filharmonisch Orkest
David Robertson dirigent
Stephen Hough piano

Roussel Suite Le festin de l’araignée
Mendelssohn Eerste pianoconcert
Sibelius Eerste symfonie

De speelse maar nooit zoetige muziek uit Roussels balletmuziek Le festin de l’araignée (het feestmaal van de spin): Erik of Het kleine insectenboek avant-la-lettre.

 

vrijdag 6 maart 2020

TivoliVredenburg, Utrecht

Noord Nederlands Orkest
James Judd dirigent
Jean-Efflam Bavouzet piano

Roussel Vierde symfonie
Beethoven Vijfde pianoconcert ‘Keizer’
Stravinsky Petroesjka

De zowel uiterst ritmische als heerlijk melodieuze Vierde symfonie van Roussel uit 1934, het even robuuste Keizersconcert van Beethoven en het dansante Petroesjka van de Rus Stravinsky.

 

vrijdag 27 maart 2020

TivoliVredenburg, Utrecht

Radio Filharmonisch Orkest
Otto Tausk dirigent
Ronald Brautigam piano

Dutilleux Métaboles
Mozart Pianoconcert KV 466
Mozart Ouverture KV 311a in Bes ‘Parijse’
Roussel Derde symfonie

De ruige Derde symfonie uit 1930, vol drive en scherpe contouren, maar ook prachtige orkestsoli, gecombineerd met een van Mozarts meest favoriete pianoconcerten. Het programma opent met Métaboles van de net als Roussel Noord-Franse Henri Dutilleux. Zowel Métaboles als de Derde symfonie werd voor Amerika geschreven.

 

Deel dit artikel